نـرم افزارهای پـزشکی و مشکلات تـولیدکنندگان
نـرم افزارهای پـزشکی و مشکلات تـولیدکنندگان
امروزه نرم افزار و صنایع مربوطه در دنیا از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و بویژه با رشد روز افزون اینترنت و نزدیک شدن به رویای دهکده جهانی این صنعت روزهای طلایی خود را می گذراند بطوریکه حتی با وجود بحران اقتصاد جهانی بنابر اعلام سازمان های بین المللی صنعت نرم افزار از معدود صنایعی است که کمترین تأثیر را از این بحران پذیرفته است لذا درک مشکلات این صنعت و کمک به بهبود وضعیت آن نه تنها موجب پیشرفت اقتصاد کشور خواهد شد بلکه کمک به حضور در بازارهای جهانی نیز خواهد کرد در این نوشتار سعی شده است هر چند به صورت کلی و مختصر به مشکلات پیش روی این صنعت به خصوص در شاخه پزشکی و سلامت پرداخته شود اصولاً در میان صنایع مختلف که ارتباطی با پزشکی دارند شاخه های مربوط به پزشکی دارای اهمیت زیادی می باشد چرا که بحث پزشکی با سلامت و جان انسانها در ارتباط است که در همه جوامع برای آن تقدس بالایی قائل می باشند.
صنعت نرم افزار پزشکی نیز از این قاعده مستثنی نیست. تمام تلاش این صنعت بر آن است که در راستای تلاش جامعه پزشکی که همان بهبود سریعتر بیماران می باشد گام هایی بردارد که امروزه نتایج آن در بسیاری از موارد قابل مشاهده می باشد مواردی از قبیل دسترسی سریع و آسان و به موقع به اطلاعات پزشکی بیماران و حتی بعضاً کمکهایی در تشخیص یا پیشنهادهای روش های درمان بیماران و ... .
اما با این وجود این صنعت با مشکلاتی نیز دست به گریبان است مشکلاتی که متأسفانه موجبات کندی رشد این صنعت را فراهم نموده است یکی از این مشکلات عدم وجود استانداردهای کافی می باشد همانطور که مستحضر هستید در هنگام تولید هر محصول یکی از مهمترین فاکتورها رعایت استانداردها می باشد حال آنکه در زمینه نرم افزارهای پزشکی در حال حاضر استاندارد کاملی موجود نیست و از طرفی دیگر نظارتی از طرف سازمانهای مسئول وجود ندارد و حتی اصولاً شاید بتوان گفت مسئول مشخصی وجود ندارد بعنوان مثال بحث تدوین استاندارد جهت نرم افزارهای پزشکی و نظارت بر عرضه محصولات استاندارد میان وزارتخانه های ICT و بهداشت و درمان و همچنین سازمان نظام صنفی رایانه ای کشور و شورای عالی انفورماتیک مشترک می باشد اما تاکنون هیچکدام یا کمیته ای متشکل از آنها به عنوان مسئول مشخص نگردیده هر چند در هر کدام از این سازمانها اقدام هایی در جریان است که به علت عدم هماهنگی خود به نوعی موازی کاری نیز منجر خواهد شد و البته این میان سود اصلی را کسانی می برند که خارج از ضوابط قانونی و بدور از هر استاندارد نرم افزارهایی را تولید می نمایند تا جایی که فرضاً یک نرم افزار دفتر تلفن را بعنوان نرم افزار مطب به فروش می رسانند.
یکی دیگر از این مشکلات که البته به صورت کلی به نرم افزار در کلیه شاخه ها بر می گردد عدم وجود شفافیت در بازار است بعنوان مثال در حال حاضر هر شخص می تواند در منزل خــود بنشیند برنامه ای هر چند ناقص و طبق سلیقه خود ( بدلیل عدم وجود استاندارد مشخص ) بنویسد و بدون ثبت شرکت و یا انجام مراحل قانونی به هر قیمتی آن را ارائه نمایند که طبیعتاً این موارد عوارضی را نیز در خدمات پس از فروش ایجاد خواهد کرد چرا که کاربر از حداقل حمایتهای قانونی نیز ( بدلیل عدم ثبت شرکت و مراحل قانونی توسط مؤلف برنامه ) برخوردار نیست.
مشکل دیگری که در زمینه نرم افزارهای پزشکی وجود دارد ارتباط کم پزشکان با نرم افزار و در نتیجه شناخت کم بعضی از آنها که منجر به ایجاد دید اشتباه به نرم افزار شده است می باشد متأسفانه در اکثر مراکز درمانی پزشکان بعلت کثرت کار کار با نرم افزارها را به سایر پرسنل مراکز می سپارند البته در اینکه بسیاری از کارها از قبیل ورود اطلاعات پایه می بایست توسط کارکنان وارد شوند شکی نیست اما قطع کامل ارتباط با نرم افزار نیز عوارض خود را خواهد داشت بعنوان مثال بعضاً پزشکانی می باشند که بعلت عدم ارتباط با نرم افزار توقعات پیچیده ای دارند که قابل انجام نیست زیرا دید صحیحی از نرم افزارها و امکانات انها ندارند و در نهایت این نوع نگرش منجر به آن می شود که در بسیاری از مراکز پزشکی به نرم افزار بعنوان وسیله تزئینی آنهم از نوع درجه 2 می نگرند چرا که این طرز فکر مشاهده می شود که بیمار ظاهر دستگاه را می بینند که پزشک در مطبش از کامپیوتر استفاده می کند اما متوجه نمی شوند که اصولاً نرم افزاری روی آن وجود دارد و یا اگر وجود دارد یک نرم افزار با کیفیت است یا نرم افزار متفرقه؟
اینجا به مشکل دیگری برمی خوریم که به نظر می رسد تنها به نرم افزار محدود نیست در حالیکه در بیمارستانهای خصوصی برای ارائه خدمات درجه بندی دارند اما مطب هادارای چنین مکانیسمی نمی باشند بعنوان مثال مرکز تصویر نگاری که از دستگاه بروز و با کیفیت بالا استفاده نماید از لحاظ تعرفه خدمات با مرکزی که از دستگاهی قدیمی و با کیفیت پائینتر استفاده می نماید تفاوتی ندارد همین امر در مورد بیمارستانها هم البته در مورد نرم افزار موجود است اگرچه اخیراً اقداماتی در معاونت فناوری وزارت بهداشت در جریان است که منجر به اصلاح این مشکل در قسمت بیمارستانها گردد و کیفیت نرم افزار در امتیازدهی بیمارستان مؤثرتر باشد هرچند که این امر نیاز به نظارت دقیق مسئولان جهت اجرایی شدن دارد اما این مشکل همچنان در قسمت مطب ها و مراکز پاراکلینیکی موجود است و پزشکان انگیزه ای جهت تهیه نرم افزار مناسب و با کیفیت را ندارند تا جایی که بعضاً حتی در برخورد با بیمه ها ( که به تازگی نسخ را بـرروی دیسکت دریافت می نمایند ) برای عدم خرید نرم افزار از مراکزی که نسخ را گرفته و دیسکت را جهت ارائه به بیمه آماده می نمایند استفاده می کنند.
مسئله دیگری که در زمینه نرم افزارهای پزشکی موجود است عدم یکسان بودن شرایط بیمه ها می باشد در حال حاضر بیمه های بسیاری اعم از اصلی و مکمل در کشور فعالیت می نمایند متأسفانه این بیمه ها در زمینه درمان فاقد یک دستورالعمل کلی می باشند و هر بیمه بنابر نیازهای خود فرمهای مدنظر خود را تهیه و یا قوانین خاص خود را جهت پوشش بیمه ابلاغ می نماید، این امر منجر به پیچیدگی های زیادی در هنگام طراحی و همچنین کاربری این نرم افزارها می گردد بعنوان مثال نمونه این امر در داروخانه ها بسیار مشهود است که بیمه های مختلف داروهای مختلف را تحت پوشش می گیرند و حتی در بعضی مواقع ملاک تحت پوشش بودن یا نبودن دارو کارخانه سازنده آن می گردد به نظر می رسد یک مجموعه قوانین که در آن استانداردهای نرم افزارهای پزشکی مشخص و محصولات استاندارد معرفی و شرکتهای مجاز عرضه کننده مشخص گردند قسمت اول مشکلات را حل خواهد کرد طبیعتاً در مرحله بعدی بیمه ها می توانند با هماهنگی این شرکتهای مجاز مراکز را کنترل نمایند که حتماً تحت لیسانس یکی از این شرکتها باشند تا بدین ترتیب بازار نرم افزارهای متفرقه در صنعت پزشکی ریشه کن گردد و همچنین بازرسان وزارت بهداشت نیز با کنترل نوع نرم افزاری که استفاده می شود این نظارت را تکمیل نمایند و در تهایت نیز با ایجاد سیستم درجه بندی و امکان تغییر تعرفه ها متناسب با درجه، یک سیستم تشویقی مناسب جهت افزایش رغبت پزشکان به استفاده از نرم افزارهای معتبر ایجاد گردد.
نویسنده: مهندس محمد فرنو – مدیر فنی شرکت طب و رایانه